Có những người đã chăm sóc người bệnh suốt mười năm, ngày đêm 24 giờ, gần như không có thời gian nghỉ ngơi.
Đôi khi, bản thân họ còn có con nhỏ, có nhiều trách nhiệm gia đình, hoặc phải từ bỏ cả những dự định tương lai để chăm sóc người bệnh.
Vì vậy, việc trong tâm bất chợt xuất hiện một ý nghĩ như:
“Bao giờ người ấy mới chết đây?”
là điều có thể xảy ra.
Đừng vội nghĩ rằng mình là người xấu chỉ vì có ý nghĩ như vậy.
Bởi vì có rất nhiều người cũng từng nghĩ giống bạn.
Đừng quá nghiêm trọng hóa ý nghĩ ấy.
Nó chỉ là một ý nghĩ thoáng qua, xuất hiện trong khoảnh khắc bạn cảm thấy bực bội, tủi thân hoặc quá mệt mỏi.
Phần lớn con người đều có thể trải qua những trạng thái tâm như vậy. Vấn đề chỉ là họ có dám thừa nhận hay không.
Có một người mẹ đã chăm sóc đứa con nằm trong tình trạng sống thực vật suốt hơn mười năm.
Bà còn nhiều người con khác cần chăm sóc, nhưng phải dành rất nhiều thời gian cho người con đang nằm bệnh.
Một ngày nọ, vì quá đau khổ, bức bối và tuyệt vọng, bà đã buột miệng nói ngay trước mặt đứa con:
“Bao giờ con mới chết đây?”
Nhiều năm sau, người con ấy tỉnh lại.
Người mẹ vô cùng vui mừng.
Thế rồi một ngày nọ, người con hỏi mẹ:
“Mẹ có thật sự từng nói câu ấy với con không?”
Nghe vậy, người mẹ bật khóc và xin lỗi con vì những lời mình đã nói.
Có lẽ bà không biết rằng một người trong tình trạng sống thực vật, dù không thể nói chuyện hay biểu lộ cử chỉ, trong một số trường hợp vẫn có thể nghe và nhận biết những gì người khác nói.
Người chăm sóc nói điều gì, người bệnh ấy vẫn có thể nghe được.
NGƯỜI BỆNH KHÔNG THỂ CỬ ĐỘNG CÓ THỂ VẪN NHẬN BIẾT ĐƯỢC LỜI NÓI
Hơn mười năm trước, tại Anh, các nhà nghiên cứu đã tiến hành những thí nghiệm nhằm tìm hiểu liệu những người bệnh trong tình trạng sống thực vật có thể hiểu được lời nói của người khác hay không.
Các bác sĩ nói chuyện với một số bệnh nhân và yêu cầu họ tưởng tượng rằng mình đang chơi quần vợt hoặc đang đi bộ quanh một căn phòng.
Trong lúc ấy, các nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp chụp cộng hưởng từ chức năng (functional MRI – fMRI) để quan sát hoạt động của não.
Họ phát hiện rằng ở một số bệnh nhân, những vùng não liên quan đến việc xử lý ngôn ngữ vẫn hoạt động.
Đồng thời, vùng vỏ não tiền vận động (premotor cortex), liên quan đến việc chuẩn bị và điều khiển vận động, cũng có hoạt động khi bệnh nhân được yêu cầu tưởng tượng thực hiện một hành động.
Điều này cho thấy một số bệnh nhân vẫn có khả năng nghe và hiểu những lời bác sĩ nói.
Điều đáng chú ý hơn là khi so sánh kết quả chụp não của những bệnh nhân này với kết quả của người khỏe mạnh được yêu cầu thực hiện cùng một nhiệm vụ tưởng tượng, các nhà nghiên cứu nhận thấy những kiểu hoạt động não rất tương đồng.
Trong những trường hợp được nghiên cứu ấy, kết quả chụp não có thể khó phân biệt giữa người bệnh và người khỏe mạnh.
Điều đó cho thấy rằng một số người bệnh, mặc dù không thể nói chuyện hoặc điều khiển tay chân như người bình thường, vẫn có thể duy trì khả năng nhận thức nhất định.
Lưu ý: Những kết quả nghiên cứu này không có nghĩa là tất cả bệnh nhân được chẩn đoán sống thực vật đều có khả năng nghe hiểu. Khả năng nhận thức khác nhau tùy từng bệnh nhân và cần được đánh giá chuyên môn.
MỘT Ý NGHĨ THOÁNG QUA KHÔNG CÓ NGHĨA BẠN LÀ NGƯỜI XẤU
Trở lại câu chuyện về người mẹ.
Trong một khoảnh khắc quá mệt mỏi, bà đã nghĩ rằng mình mong người con đang nằm bệnh qua đời, để có thể dành thời gian chăm sóc những người con khác.
Một ý nghĩ như vậy có thể xuất hiện nơi một người phàm phu đang chịu áp lực tinh thần quá lớn.
Đừng vội kết luận rằng bản thân là người tội lỗi chỉ vì một ý nghĩ thoáng qua phát sinh từ căng thẳng.
Thế nhưng, nhiều người không thể chấp nhận rằng mình lại có thể nghĩ như vậy.
Họ bắt đầu tự trách:
“Tại sao mình lại có thể nghĩ như thế?”
“Mình thật sự là một người xấu.”
“Trên đời này chắc không có ai tệ bạc như mình.”
Tôi muốn nói với những người ấy rằng:
Những ý nghĩ như vậy không chỉ xuất hiện nơi riêng bạn.
Rất nhiều người cũng từng trải qua.
Khi con người chịu căng thẳng, áp lực hoặc mệt mỏi kéo dài, những ý nghĩ tiêu cực có thể bất chợt xuất hiện.
Vì vậy, đừng vội lên án hay trừng phạt bản thân chỉ vì một ý nghĩ như thế.
Điều quan trọng là hãy để nó chỉ là một ý nghĩ, nhận biết nó và đừng hành động theo nó.
“NGHĨ TỐT CŨNG ĐƯỢC, NGHĨ XẤU CŨNG ĐƯỢC”
Luang Por Kham Khien thường dạy rằng:
“Nghĩ tốt cũng được, nghĩ xấu cũng được.”
Khi thực hành chánh niệm, cả những ý nghĩ thiện lành lẫn bất thiện đều có thể xuất hiện.
Điều chúng ta cần làm chỉ là quan sát và nhận biết chúng.
Chúng chỉ là những ý nghĩ.
Chúng không phải là bản ngã của chúng ta.
Đừng tự trừng phạt bản thân vì những ý nghĩ ấy.
Đừng kết luận rằng mình là người xấu chỉ vì một ý nghĩ bất thiện thoáng qua.
Nếu không, chúng ta sẽ tiếp tục chăm sóc người bệnh trong tâm trạng đau khổ và tự trách.
Những ý nghĩ như vậy có thể xuất hiện khi chúng ta quá căng thẳng đến mức đánh mất sự tỉnh thức.
Khi nhận ra điều ấy, hãy học cách tha thứ cho chính mình.
NGƯỜI CHĂM SÓC CŨNG CẦN HỌC CÁCH THA THỨ CHO BẢN THÂN
Tha thứ cho chính mình là điều rất quan trọng đối với những người đang chăm sóc người bệnh.
Ngay cả khi không xuất hiện những ý nghĩ tiêu cực như trên, đôi khi chúng ta vẫn có thể lỡ nói hoặc làm những điều khiến người thân bị tổn thương.
Chẳng hạn, chúng ta trách móc cha mẹ hoặc lớn tiếng với các cụ khi các cụ không làm theo lời khuyên.
Có người bị suy thận nhưng vẫn lén ăn những món quá đậm đà.
Có người mắc bệnh tim nhưng vẫn muốn ăn món chân giò hầm.
Có người bị ung thư phổi nhưng vẫn lén hút thuốc.
Chúng ta lo lắng cho sức khỏe của họ.
Chúng ta mong họ làm theo những điều có lợi cho việc điều trị.
Nhưng khi họ không nghe lời, chúng ta nổi giận.
Đôi khi, chính vì quá mong điều tốt đẹp cho người thân mà chúng ta trở nên bực bội khi họ không làm theo ý mình.
Lòng tốt lúc ấy có thể biến thành điều trái ngược với ý định ban đầu.
KHI LÒNG TỐT TRỞ THÀNH NGUYÊN NHÂN GÂY TỔN THƯƠNG
Chúng ta nên thường xuyên tự nhắc nhở rằng:
Con người nhiều khi làm tổn thương người khác nhân danh lòng tốt.
Càng mong điều tốt đẹp cho ai đó, chúng ta đôi khi càng dễ vô tình làm họ tổn thương khi họ không làm theo điều mình cho là đúng.
Có thể chúng ta không làm tổn thương thân thể họ.
Nhưng những lời nói nặng nề vẫn có thể khiến tâm họ đau khổ.
Tại sao điều ấy xảy ra?
Bởi vì chúng ta quá chấp thủ vào quan điểm của chính mình.
Chúng ta khăng khăng rằng điều mình nghĩ là đúng.
Chúng ta bám chặt vào những điều mình cho là xuất phát từ lòng tốt.
Vì vậy, điều cần thường xuyên nhắc nhở bản thân là:
Đừng quá chấp thủ vào quan điểm của mình, ngay cả khi quan điểm ấy đúng.
Có thể chúng ta đã đọc nhiều tài liệu.
Có thể chúng ta đã nghe lời khuyên từ bác sĩ.
Có thể những điều chúng ta đề nghị thật sự có lợi cho người bệnh.
Nhưng nếu quá bám víu vào quan điểm ấy, chúng ta vẫn có thể gây ra đau khổ.
“DÙ QUAN ĐIỂM CỦA MÌNH ĐÚNG, NHƯNG NẾU CHẤP THỦ VÀO NÓ THÌ CŨNG THÀNH SAI”
Luang Por Fuang Jotiko, một vị đệ tử của Luang Pu Mun, từng đưa ra lời nhắc nhở rất sâu sắc:
“Dù quan điểm của mình đúng, nhưng nếu chấp thủ vào nó thì cũng thành sai.”
Tại sao lại thành sai?
Bởi vì ngay khi chúng ta chấp thủ, tâm bắt đầu hình thành ý niệm:
“Đây là quan điểm của tôi.”
“Điều tôi nói là đúng.”
“Người khác phải nghe theo tôi.”
Và từ đó, sự chấp ngã bắt đầu xuất hiện.
Lời khuyên của chúng ta có thể xuất phát từ lòng tốt.
Chẳng hạn, chúng ta mong cha mẹ được khỏe mạnh hơn.
Nhưng nếu quá chấp thủ vào mong muốn ấy, vấn đề có thể phát sinh ngay lập tức.
Ví dụ, khi cha mẹ đã bước vào giai đoạn cuối đời, cơ thể không còn khả năng tiếp nhận thức ăn như trước.
Thế nhưng, con cái vẫn nhất quyết muốn cha mẹ phải ăn.
Họ có thể cố ép ăn hoặc tiếp tục đưa thức ăn vào cơ thể người bệnh dù điều đó khiến người bệnh khó chịu, đau đớn.
Khi ấy, điều xuất phát từ lòng tốt lại có thể gây hại nhiều hơn mang lại lợi ích.
Hoặc khi chúng ta khuyên cha mẹ điều gì đó mà các cụ không làm theo, chúng ta liền nổi giận và trách móc.
Hãy tự hỏi:
Chúng ta giận vì thật sự lo lắng cho cha mẹ, hay vì cha mẹ không nghe theo lời mình?
Chúng ta giận vì các cụ có thể bị tổn hại, hay vì các cụ không làm theo điều mình muốn?
Nhìn bề ngoài, dường như chúng ta đang hành động vì lợi ích của cha mẹ.
Nhưng nếu quan sát sâu hơn, đôi khi chúng ta sẽ nhận ra rằng mình đang hành động vì chính bản thân nhiều hơn.
RANH GIỚI RẤT MONG MANH GIỮA “VÌ NGƯỜI KHÁC” VÀ “VÌ CHÍNH MÌNH”
Ranh giới giữa việc làm điều gì đó vì người khác và làm điều ấy vì chính mình rất mong manh.
Nhiều khi chúng ta nghĩ rằng mình đang hành động vì lợi ích của người bệnh.
Chúng ta nổi giận và cho rằng đó là vì quá lo lắng cho họ.
Nhưng sâu bên trong, có thể chúng ta đang giận vì họ không tin mình.
Họ không làm theo lời khuyên của mình.
Họ không tuân theo điều mình yêu cầu.
Cuối cùng, mọi chuyện lại trở thành vấn đề của cái tôi và sự chấp thủ.
Nếu thật sự quan tâm và mong điều tốt đẹp cho người bệnh, chúng ta nên đặt người bệnh làm trung tâm.
Hãy thử nhìn mọi việc từ góc độ của họ.
Hãy cố gắng hiểu những cảm xúc, nhu cầu và mong muốn của họ.
Nếu thật sự hiểu được họ, đôi khi chúng ta sẽ nhận ra rằng một niềm vui rất nhỏ cũng có ý nghĩa lớn lao đối với người bệnh.
Chẳng hạn, nếu cha mẹ muốn ăn một chút xôi sầu riêng, đôi khi chúng ta có thể cân nhắc để các cụ được nếm một lượng nhỏ phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Bởi vì đối với một số người, chỉ cần được nếm một chút món ăn mình yêu thích cũng đã mang lại niềm hạnh phúc.
Điều quan trọng không phải là bắt người bệnh phải sống đúng theo ý mình, mà là biết quan tâm đến hạnh phúc và phẩm giá của họ.
Lưu ý về chăm sóc sức khỏe: Với người bệnh có nguy cơ sặc, khó nuốt hoặc cần hạn chế thực phẩm nghiêm ngặt, việc ăn uống cần được cân nhắc cùng đội ngũ y tế. Ví dụ trên nhấn mạnh sự thấu hiểu và tôn trọng người bệnh, không phải khuyến khích bỏ qua hướng dẫn điều trị.
THÔNG ĐIỆP TU TẬP
Có những lúc chúng ta tưởng rằng mình đang yêu thương, nhưng thật ra đang cố kiểm soát.
Có những lúc chúng ta tưởng rằng mình đang giúp đỡ, nhưng lại khiến người khác đau khổ vì sự chấp thủ của mình.
Có những lúc chúng ta nghĩ rằng mình hoàn toàn đúng, nhưng chính sự bám víu vào cái đúng ấy khiến tâm sinh sân hận.
Lòng từ bi chân thật cần đi cùng sự hiểu biết và khả năng buông bỏ cái tôi.
Khi biết quan sát tâm mình, chúng ta có thể nhận ra sự khác biệt giữa lòng thương yêu và sự chấp thủ.
Khi biết tha thứ cho bản thân, chúng ta không còn phải mang thêm gánh nặng tự trách vì những ý nghĩ thoáng qua.
Và khi biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác, chúng ta có thể chăm sóc họ bằng sự dịu dàng, thấu hiểu và tôn trọng.
Tu tập không chỉ là ngồi thiền hay tụng kinh.
Tu tập còn là biết nhận ra sự chấp thủ ngay trong những việc mình làm với ý định tốt đẹp nhất.
Nguyện cho những người đang chăm sóc cha mẹ, người thân và những người bệnh lâu ngày có đủ sức khỏe, sự kiên nhẫn và lòng từ bi để tiếp tục hành trình của mình.
Nguyện cho tất cả chúng ta biết chăm sóc người khác mà không đánh mất sự tỉnh thức, biết yêu thương mà không áp đặt, và biết tha thứ cho chính mình khi còn những điều chưa trọn vẹn.
Đại đức Phra Paisal Visalo
